Uitwerking bij W&T - Kennis Oriëntatie op jezelf en de wereld

16-10-2015

 

concepten en onderliggende begrippen vak* kerndoel
AARDE ​ ​ ​
Positie in het heelal
  • zonnestelsel
  • draaiing om de zon en om de eigen as
    (schijngestalten van de maan)

NT, AK, GS
NT, AK

46, 52/53
46

Bouw van de aarde
  • atmosfeer
  • gesteente
  • water
    (grondwater, rivieren en meren, zeeën en oceanen, waterkringloop)
  • biosfeer
  • natuurlandschap

AK
AK
AK, GS


NT, AK
NT, AK

49, 50
47
48, 49, 50
 

40, 49
40, 48, 49

Processen van de aarde
  • endogene krachten
    (vulkanisme, plaattectoniek)
  • exogene krachten
    (afzetting, erosie/verwering)
  • natuurramp

AK
 
AK
 
AK

49, 50
 
48, 49, 50
 
49

Weer en seizoenen
  • weeraspecten
  • lucht
  • weersverwachting

NT, AK
NT, AK
NT, AK

43, 49, 50
42, 43
43, 49, 50

Klimaat
  • klimaattypen
  • klimaatkenmerken

NT, AK
NT, AK

43, 49, 50
43, 49

NATUUR ​ ​ ​
Levende natuur ​ ​ ​
Biologische eenheid
  • cel
  • orgaan
  • organisme
    (plant/dier/mens, levenskenmerken)

NT
NT
NT

41
41
40, 41

Instandhouding
  • stofwisseling
    (vertering en uitscheiding, ademhaling en bloedsomloop)
  • stevigheid
  • gezondheid
    (voeding)

MS, NT
 

NT
MS, NT

34, 41
 
 
41
34, 41

Interactie
  • aanpassing
  • waarneming
    (zintuigen)
  • beweging
  • gedrag

NT
NT

MS, NT
MS, NT

40, 41
40, 41
 
34, 40, 41
34, 35, 37,
38, 39, 40

Voortplanting
  • levenscyclus
    (groei en ontwikkeling)
  • seksualiteit
     
  • erfelijkheid

NT
 
MS, NT

NT

41
 
34, 35, 38,
41
41

Evolutie
  • fossiel
NT, GS
40
Evenwicht
  • ecosysteem
  • voedselrelaties
    (relaties tussen plant, dier, de mens en de omgeving)
  • duurzaamheid

NT, AK
NT, AK
 
 
MS, NT, AK

40, 41, 47
40, 41, 47,
49

39, 40, 47,
49

Niet-levende natuur ​ ​ ​
Materie/stof en materiaal
  • materiaal, stof, mengsel, ingrediënt
    (materiaaleigenschappen, materiaalverandering)
  • materiaalgebruik
     
  • kleur
    (mengen en scheiden)

MS, NT,
AK, GS
MS, NT, GS
 
NT

42, 44, 45,
49, 52/53
39, 44, 45,
52/53
42, 44, 45

Energie
  • energiebron
    (energievorm, energieverbruik)
     
  • energieomzetting
  • warmtebron
  • warmtegeleiding en -isolatie

MS, NT,
AK, GS
 
NT
NT
NT

39, 42, 44,
45, 49,
52/53

42, 44, 45
42, 44, 45

Elektriciteit
  • elektriciteitsbron
     
  • stroomkring
  • elektriciteitsgeleiding en -isolatie

  • elektriciteitsgebruik
     
  • statische elektriciteit

NT, AK, GS

NT
NT
 
NT
 
NT

42, 44, 49,
52/53
42, 44, 45
42, 44, 45

35, 39, 42,
44, 45

Magnetisme
  • magnetisch veld
  • elektromagneet
NT
NT
42, 44
42, 44, 45
Geluid
  • geluidsbron
  • geluidstrilling
  • geluidshinder
  • gehoorschade
  • geluidsgeleiding en -isolatie

NT
NT
MS, NT, AK
MS
NT

42, 44, 45
42, 44
35, 42, 47
34
42, 44, 45

Licht
  • lichtbron
  • lichtstraal
  • weerkaatsing of doorlaten van licht
    (spiegeling)
  • lens
     
  • kleur
    (mengen en scheiden)

NT, GS
NT
NT
 
MS, NT
 
NT

42, 52/53
42
42, 44, 45
 
34, 42, 44,
45
42, 44, 45

Kracht en beweging
  • soorten van krachten
     
  • eigenschappen van krachten
  • beweging

NT, AK
 
NT
NT

42, 44, 45,
49
42, 44, 45
42, 44, 45

MENS/MAATSCHAPPIJ ​ ​ ​
Bevolking
  • bevolkingsgroepen

  • bevolkingsontwikkeling
    (geboorteoverschot, sterfteoverschot, leeftijdsopbouw)
  • welvaart
     
  • welzijn

AK, GS
 
AK, GS
 
 
MS, AK, GS
 
MS, AK

49, 50,
52/53
49, 52/53
 
 
38, 47,
52/53
35, 37, 38,
47

Wonen
  • bevolkingsspreiding
  • locatie
    (nomadisch bestaan, vestigen in dorp/stad, ontstaan van steden)
  • migratie
    (verstedelijking, ontvolking)
  • woonruimte

AK, GS
AK, GS
 

AK, GS
 
NT, AK, GS

49, 52/53
49, 52/53
 
 
49, 52/53

44, 45, 49, 52/53

Inrichting ruimte
  • cultuurlandschap

  • infrastructuur
    (transport van
    mens/goederen/energie/data/water; kunstwerken, wegen en leidingen)
  • stad en dorp
  • openbare voorzieningen

AK, GS

NT, AK, GS
 
 

AK
AK

47, 48, 50,
52/53
44, 45, 47,
48, 50, 52/53

47
47

Grens en identiteit
  • internationalisering
    (expansie en ontdekkingsreizen, globalisering en wereldeconomie, samenwerkingsverbanden en verdragen zoals VN, Europa, NAVO)
  • cultuur en taal
    ((massa)media en sociale media; kunstuitingen, taal/dialect, erfgoed, multiculturaliteit; verspreiding van en confrontatie tussen verschillende culturen zoals Griekse, Romeinse en Germaanse)
  • schrijven/schrift

MS, AK, GS

 

MS, AK, GS

 


GS

36, 37, 38,
47, 49, 50,
52/53

36, 37, 38,
47, 49, 50,
52/53

 
52/53

Bestaans­middelen
  • jagen en verzamelen
  • landbouw, tuinbouw, bosbouw, veeteelt, visserij
    (ontstaan van landbouw, landbouwtypen,
    gewassen, produceren: telen, fokken, vangen;
    agrarische revolutie)
  • locatie
    (economische vestigingsplaats)
  • industrie
    (grondstoffen, industriële revolutie)
     
  • dienstverlening
     
  • consumptie
  • verdeling
    (transport, handel, geld)
  • werk en beroepen
    (ambachten, werkomstandigheden)

GS
MS, NT,
AK, GS
 
 
AK

MS, NT,
AK, GS
 
NT, AK, GS
 
MS
MS, AK,
GS
MS, NT,
AK, GS

51, 52/53
39, 40, 45,
47, 52/53
 
 
49
 
39, 44, 45,
47, 49,
52/53
44, 45, 47,
52/53
35
36, 37, 38,
47, 52/53
35, 45, 47,
52/53

Samenleving
  • maatschappelijke positie
    (slavernij, hofstelsel en horigheid)
  • staatsinrichting en staatsvormen
    (ontstaan van een onafhankelijke Nederlandse staat; monarchie, republiek)
  • besturen
    (burgerlijk bestuur, democratie/parlement, besturen van Nederland en Europa, kolonialisme)
  • macht
    (vrede, oorlog, revolutie, overheersing, vervolging, Eerste en Tweede wereldoorlog, Koude oorlog, polderen)
  • verzorgingsstaat
  • levensbeschouwing/
    geestelijke stromingen
    (godsdiensten; ontstaan en verspreiding van godsdiensten als Christendom en Islam; reformatie, humanisme en atheïsme)
  • wetenschap
    (kennisontwikkeling, ontdekkingen)
     

  • duurzaamheid
    (ecologische voetafdruk; vervuiling, aantasting en uitputting; bescherming, zorg voor het milieu)

AK, GS
 
MS, GS
 
 
MS, AK, GS
 
 
MS, AK, GS
 
 
 
MS, AK, GS
MS, AK, GS
 
 
 
 
MS, NT,
AK, GS

MS, NT,
AK, GS

47, 52/53
 
36, 38, 52/53
 
36, 37, 38,
47, 52/53
 
36, 37, 38,
47, 52/53
 
 
 
36, 38, 49,
52/53
 

 
42, 44, 45,
50, 51,
52/53
36, 39, 47,
49, 52/53

Burgerschap
  • (grond)rechten
    (emancipatie, vrijheid van meningsuiting)
  • regels (plichten)
    (wetgeving, handhaving)
  • onderwijs en opleiding
     
  • leefbaarheid
     
  • wereldburgerschap

MS, GS
 
MS
 
MS, GS
 
MS, AK
 
MS, AK, GS

36, 37, 38,
52/53
35, 36, 37,
38
36, 37, 38,
52/53
37, 38, 39,
49
36, 38, 47,
52/53

Inrichting tijd
  • tijd
    (aanduiding, indleing/-eenheden, weergave/visualisering, tijdzone)
  • periodisering/tijdvakken
    (Gouden eeuw)

AK, GS
 
 
GS

46, 51,
52/53

51, 52/53

Ingrepen in natuurlijke omgeving
  • waterbeheer en watergebruik
    (drinkwater en irrigatie; bescherming tegen water: Deltawerken; waterzuivering)
  • grondstofbeheer
     
  • natuurbeheer

MS, AK, GS
 

MS, AK, GS
 

MS, NT, AK

39, 47, 48,
52/53

39, 49,
52/53
39, 40, 47,
49

Techniek
  • functie, werking en vorm
     
  • bewerking van materiaal
    (gereedschappen)
  • constructies
    (stabiliteit en stevigheid; constructie eisen en -principes)
  • verbinding
     
  • overbrenging en beweging
    (katrollen, tandwielen en hefbomen; hydrauliek en pneumatiek)
  • geautomatiseerd systeem

NT, GS
 
NT, GS
 
NT, GS
 
 
NT, GS
 
NT, GS
 
 
NT

44, 45,
52/53
44, 45, 51,
52/53
44, 45,
52/53
 
44, 45,
52/53
44, 45,
52/53
 
44, 45

Technologie
  • uitvinding
     
  • technologische ontwikkelingen
    (medische, bio-, informatie- en communicatie-, transport-, proces-, voedingsmiddelen-, ruimtevaart-, nano-, huishoudelijke en autotechnologie)

NT, GS
 
MS, NT,
AK, GS

44, 45, 51,
52/53
34, 39, 41,
42, 45, 47,
52/53

*vakgebieden:
MS = mens en samenleving
NT = natuur en techniek
AK = aardrijkskunde (ruimte)
GS = geschiedenis (tijd)